از اواخر قرون وسطا در كار تنظيم دايرة المعارف و علم اشتقاق « 1 » پيشرفت مختصرى حاصل شد . در قرن سيزدهم كشيشى به نام ونسان دبوه « 2 » به فرمان شاه ( سنلويى ) با استفاده از كتب و منابعى كه در اختيار داشت در زمينه تاريخ طبيعى و ديگر رشته‌هاى فرهنگى آثارى به يادگار گذاشت . در 1606 يك استاد ناحيه « برم » « 3 » به نام مايتاس مارتن « 4 » تصميم گرفت كه يك دايرة المعارف كامل گردآورى كند و در اين راه قدمهائى برداشت . بعد از او ، دايرة المعارفى به همت فرانسيس باكون « 5 » با رعايت اصول الفبائى ( آلفابتيك ) آماده و منتشر گرديد . با انتشار اين دايرة المعارف ، نخستين قدم اساسى براى تنظيم دايرة المعارف برداشته شد . و بعدها ديگران با رعايت اين اصول به تنظيم دايرة المعارف در رشته‌هاى مختلف علوم همت گماشتند ، در ميان پژوهندگان غرب دانشمندان انگلستان در تنظيم دايرة المعارف پيش قدم بودند ، بعد از آنها عده‌اى از دانشمندان فرانسه با توجه به مطالعات محققان انگليسى ، زيرنظر ديدرو « 6 » و دالامبر « 7 » اثرى بديع و بنيادى پديد آوردند اولين جلد اين كتاب گرانقدر اول ژوئيه 1751 منتشر شد كه در مقدمهء آن دالامبر و ديدرو شرح جالبى از سير تكاملى فرهنگ و دانش بشرى در طى قرون ، به رشته تحرير درآورده‌اند . از 1751 تا 1772 هفده جلد از اين دايرة المعارف منتشر شد بعدا در 1777 يازده جلد ديگر با پنج جلد ضميمه به همت دانشمندان ، براى تكميل مجلدات قبلى در دسترس اهل علم قرار گرفت كه در تأليف آن « ديدرو » دخالتى نداشت . پنج هزار نفر از دانش‌دوستان فرانسه ، اين شاهكار فرهنگ بشرى را پيش‌خريد كردند و هريك 956 ليور ( واحد پول فرانسه ) به‌عنوان پيش‌پرداخت به ناشر دادند . انتشار اين كتاب ، با موانع و مشكلات گوناگون مواجه گرديد ، چون مطالب و مندرجات آن جنبهء علمى داشت مرتجعين زمان و مخالفان رشد فرهنگ و دانش بشرى ،

--> ( 1 ) Etymologie . ( 2 ) V . de Beauvais . ( 3 ) Breme . ( 4 ) Mathias Martins . ( 5 ) Francis Bacon . ( 6 ) Diderat . ( 7 ) D'Alembert .